Bodybuilding en doping: wat zijn natural federaties?

Wie naar een bodybuildingwedstrijd kijkt, vraagt zich al snel af hoe natuurlijk die lichamen zijn. Het antwoord hangt sterk af van de federatie. De redactie legt uit waarom doping in bodybuilding zo verbreid is, wat natural federaties anders doen en hoe betrouwbaar hun controles zijn.

Het dopingprobleem in bodybuilding

Bodybuilding is een sport waarin het lichaam zelf het eindproduct is. Juryleden beoordelen spiermassa, symmetrie, definitie en presentatie. Die focus op uiterlijk maakt de sport bijzonder gevoelig voor middelen die spiergroei en vetverlies kunstmatig versnellen, zoals anabole steroïden, groeihormoon en diuretica.

In de professionele open klasse van de grote commerciële organisaties wordt in de praktijk nauwelijks op doping getest. Dat is geen geheim: het is een veelbesproken onderwerp in documentaires, interviews en wetenschappelijke publicaties. Het gevolg is dat de lichamen op het hoogste podium voor natuurlijke sporters onhaalbaar zijn.

Wetenschappelijke overzichten laten zien dat het gebruik van anabole middelen onder recreatieve krachtsporters niet zeldzaam is. Een grote meta-analyse uit 2014 schatte het wereldwijde levenslange gebruik in de algemene bevolking op enkele procenten bij mannen, met duidelijk hogere percentages onder fitness- en krachtsporters.

De gezondheidsrisico's van dat gebruik zijn goed gedocumenteerd: hart- en vaatziekten, onderdrukking van de eigen hormoonproductie, onvruchtbaarheid, leverbelasting en psychische klachten. Plotselinge sterfgevallen van bekende bodybuilders op relatief jonge leeftijd hebben het debat over doping in de sport de afgelopen jaren opnieuw aangewakkerd.

Wat zijn natural federaties?

Als reactie op de dopingcultuur ontstonden vanaf de jaren tachtig natural bodybuildingfederaties. Deze organisaties stellen als voorwaarde dat deelnemers geen verboden prestatieverhogende middelen gebruiken en vaak ook gedurende een bepaalde periode daarvoor niet hebben gebruikt. Internationaal zijn er tientallen van zulke bonden, met verschillende regels.

De meeste natural federaties baseren hun lijst van verboden middelen op de lijst van het World Anti-Doping Agency, aangevuld met eigen regels. Sommige gaan verder en verbieden bijvoorbeeld ook bepaalde prohormonen of supplementen die door WADA niet altijd specifiek worden genoemd.

Een belangrijk verschil met de open klasse is de wachttijd. Veel federaties eisen dat een deelnemer een aantal jaren clean is geweest, of verbieden deelname voor wie ooit verboden middelen heeft gebruikt. De reden is dat de effecten van anabole middelen op spiermassa langer kunnen nawerken dan de middelen detecteerbaar zijn.

Onderzoek bij muizen en mensen suggereert inderdaad dat spiervezels na eerdere blootstelling aan androgenen extra celkernen kunnen behouden, wat het later terugwinnen van spiermassa zou vergemakkelijken. Dat geheugeneffect wordt nog onderzocht, maar onderstreept waarom natural bonden strenge wachttijden hanteren.

Hoe wordt er gecontroleerd?

De manier van controleren verschilt sterk per federatie. Bij de serieuze bonden worden urinemonsters afgenomen, soms ook bloed, en geanalyseerd in een laboratorium. De hoogste standaard is analyse door een door WADA geaccrediteerd lab, maar dat is duur en niet voor elke kleine organisatie haalbaar.

Sommige federaties maken daarnaast gebruik van leugendetectortests. Dit middel is wetenschappelijk omstreden, omdat de betrouwbaarheid beperkt is en uitslagen door spanning kunnen worden beïnvloed. Het kan wel een afschrikwekkend effect hebben, maar als enig controlemiddel is het onvoldoende.

Testen buiten wedstrijden, zogenaamde out-of-competition-controles, zijn bij natural bodybuilding minder gebruikelijk dan bij olympische sporten. Dat betekent dat een deel van de controle afhangt van testen rond de wedstrijddag zelf. Kritische waarnemers wijzen erop dat dit ruimte laat voor misbruik.

In Nederland houdt de Dopingautoriteit zich bezig met dopingbestrijding in de georganiseerde sport en geeft zij ook voorlichting aan fitnesssporters. Natural bodybuilding valt deels buiten het reguliere sportbestel, waardoor de kwaliteit van controles per organisatie sterk kan uiteenlopen.

Open klasse versus natural: de verschillen

Voor wie overweegt om aan wedstrijden mee te doen, is het nuttig om de belangrijkste verschillen tussen beide werelden te kennen. De tabel hieronder geeft een algemeen beeld; de details verschillen per organisatie.

Ook zonder doping is wedstrijdvoorbereiding belastend. Een zeer laag vetpercentage gaat gepaard met hormonale veranderingen, vermoeidheid, prikkelbaarheid en soms verstoorde eetpatronen. Wetenschappelijke richtlijnen voor natural bodybuilders adviseren daarom een geleidelijke voorbereiding en voldoende eiwit.

Opvallend is dat de maximale natuurlijke spiermassa wetenschappelijk is onderzocht. Een klassieke studie vond dat de vetvrije massa-index bij drugsvrije krachtsporters zelden boven een bepaalde waarde uitkwam, terwijl gebruikers van anabole steroïden daar vaker overheen gingen. Zo'n index is echter geen bewijs voor individueel gebruik.

Als sporter clean blijven

Wie natural wil sporten, moet niet alleen verboden middelen vermijden maar ook letten op onopzettelijke positieve tests. Supplementen kunnen verontreinigd zijn met verboden stoffen, vooral producten die beloven testosteron te verhogen of vet te verbranden.

• Controleer middelen en supplementen op de actuele verboden lijst van je federatie.
• Kies supplementen die extern getest zijn, in Nederland bijvoorbeeld via het NZVT-systeem.
• Wees extra voorzichtig met pre-workouts en zogenaamde testosteronboosters.
• Meld medisch noodzakelijke medicatie tijdig volgens de regels van de bond.
• Bewaar verpakkingen en batchnummers van gebruikte producten.

Natural sporten is meer dan een regelset; het is ook een keuze voor gezondheid op lange termijn. Progressie gaat trager, maar je bouwt een lichaam op zonder de bekende risico's voor hart, hormonen en psyche.

Voor jonge sporters die zich vergelijken met beelden op sociale media is het belangrijk te beseffen dat veel van die lichamen niet natuurlijk zijn bereikt. Realistische verwachtingen voorkomen frustratie en de verleiding om naar middelen te grijpen.

Conclusies van de redactie

Doping is in de open klasse van bodybuilding wijdverbreid, met aanzienlijke gezondheidsrisico's. Natural federaties bieden een alternatief met dopingcontroles en wachttijden, maar de kwaliteit van die controles verschilt sterk.

Kies je voor natural wedstrijden, onderzoek dan welke testmethoden een federatie gebruikt en hoe streng de regels zijn. Laboratoriumtests volgens WADA-standaarden bieden de meeste zekerheid.

Ook zonder middelen is wedstrijdvoorbereiding fysiek en mentaal zwaar. Een geleidelijke aanpak en goede begeleiding zijn daarom aan te raden.

Lees verder in onze artikelen over de vetvrije massa-index als maatstaf voor natuurlijke spiergroei, over verontreinigde supplementen en dopingrisico's, en over hormonale gevolgen van een strenge cut.

Literatuur

1. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
2. Sagoe D, Molde H, Andreassen CS, et al. The global epidemiology of anabolic-androgenic steroid use: a meta-analysis and meta-regression analysis. Ann Epidemiol. 2014;24(5):383–398.
3. Kouri EM, Pope HG Jr, Katz DL, Oliva P. Fat-free mass index in users and nonusers of anabolic-androgenic steroids. Clin J Sport Med. 1995;5(4):223–228.
4. Helms ER, Aragon AA, Fitschen PJ. Evidence-based recommendations for natural bodybuilding contest preparation: nutrition and supplementation. J Int Soc Sports Nutr. 2014;11:20.
5. Egner IM, Bruusgaard JC, Eftestøl E, Gundersen K. A cellular memory mechanism aids overload hypertrophy in muscle long after an episodic exposure to anabolic steroids. J Physiol. 2013;591(24):6221–6230.
6. Kanayama G, Pope HG Jr. History and epidemiology of anabolic androgens in athletes and non-athletes. Mol Cell Endocrinol. 2018;464:4–13.